หลักการและเหตุผล
สภาพชุมชนแพรกหนามแดง ในอดีตมีอาชีพทำนาและทำสวน   โดยอาศัยทรัพยากรธรรมชาติ
เป็นหลักต่อมาอาชีพของชาวบ้านเปลี่ยนไปเพราะผลจากการพัฒนาประเทศ มีการก่อสร้างถนน
ก่อสร้างเขื่อน  ส่งผลกระทบถึงระบบการไหลเวียนของน้ำในชุมชน     เกิดน้ำเค็มหนุนเข้ามาใน
พื้นที่    กรมชลประทานได้ดำเนินการเข้ามาช่วยแก้ไขปัญหาโดยการสร้างประตูกั้นน้ำเค็ม โดย
แยกพื้นที่ในตำบลแพรกหนามแดงเป็นพื้นที่น้ำจืดและน้ำเค็ม     ส่งผลให้อาชีพของชาวบ้านใน
ชุมชนต้องปรับเปลี่ยนไปตามสภาพของน้ำ  โดยชาวบ้านในเขตน้ำจืดมีอาชีพ ทำนา ทำสวนผัก
เลี้ยงปลาน้ำจืด        ส่วนชาวบ้านเขตน้ำเค็มมีอาชีพเลี้ยงกุ้งทะเล   เลี้ยงปลาน้ำเค็ม   ต่อมากรม
ชลประทานได้เข้ามาสร้างประตูน้ำตามแนวคิดของกรมชลประทาน      ที่แยกน้ำจืดและน้ำเค็ม
ออกจากกัน   ส่งผลให้ชาวบ้านเกิดความยัดแย้งในเรื่องของการเปิด - ปิดประตูน้ำมาตลอด โดย
เฉพาะพื้นที่ในจังหวัดสมุทรสงคราม  ซึ่งมีระบบการไหลของน้ำขึ้น - ลง ตามธรรมชาติ วันละ
2  ครั้ง  เมื่อปิดประตูน้ำ ในช่วงฤดูฝนก็จะเกิดปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่เหนือประตู   ชาวบ้านก็จะ
เปิดประตูระบายน้ำทิ้งเพี่อป้องกันความเสียหายของผลผลิตแต่ในขณะที่เปิดประตูน้ำนั้นไว้เป็น
ระยะเวลานาน ๆ น้ำก็จะไม่มีการเคลื่อนตัว ทำให้น้ำเน่าเสียได้ง่าย     เมื่อเปิดประตูน้ำออกมาใน
พื้นที่น้ำเค็มที่อยู่ตอนล่าง      จึงได้รับผลกระทบจากน้ำเน่าเสียส่งผลให้สัตว์น้ำเค็มเช่น กุ้ง หอย

ปู ปลา เสียหาย กระทบถึงสัตว์น้ำวัยอ่อนซึ่งเป็นห่วงโซ่อาหารของสัตว์น้ำเป็นการทำลายทุนทางสังคมที่มีอยู่ในลำคลอง นอกจากนี้ในปัจจุบันมีโรงงานอุตสาหกรรม
เข้ามาตั้งในชุมชน เป็นโรงงานที่จะต้องมีการควบคุมระบบ   การบำบัดน้ำเสียจากภาคราชการแต่ทางโรงงานกลับปล่อยน้ำเสียลงแหล่งน้ำธรรมชาติส่งผลกระทบต่อ
คุณภาพน้ำในลำคลองเป็นอย่างมาก  ทำให้ขณะนี้ปัญหาของชุมชนตำบลแพรกหนามแดงโดยสรุปคือ ปัญหาน้ำเน่าเสียจากโรงงาน ปัญหาน้ำเน่าเสียจากการเปิด- ปิด
ประตูน้ำ หรือปัญหาการแบ่งน้ำจืดและน้ำเค็ม   ปัญหาความขัดแย้งในอาชีพ ปัญหาการแย่งชิงทรัพยากร  ปัญหาผลผลิตต่ำไม่คุ้มกับการลงทุน การเปลี่ยนแปลงและ
ปัญหาต่างๆ เหล่านี้เกิดจากระบบการจัดการน้ำในชุมชนที่ไม่เหมาะสมกับสภาพของวิถีชีวิตของชุมชนแพรกหนามแดง ส่งผลถึงความขัดแย้งในชุมชนและส่งผลถึง
ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคมของตำบลแพรกหนามแดงเป็นอย่างยิ่ง จากสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นทำให้ชุมชนมีความต้องการที่จะศึกษาสาเหตุความเป็นมาของปัญหา
ตลอดจนศึกษาข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์    และวิถีชีวิตของชุมชนแพรกหนามแดง               เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการวางแผนการจัดการระบบน้ำในลำคลองของตำบล
แพรกหนามแดง เพื่อใช้เป็นแนวทางในการจัดการน้ำต่าง ๆ ในชุมชน เพื่อจะได้นำเสนอข้อมูลในการศึกษาต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อผลักดันให้มีการแก้ไขปัญหา
อย่างถาวรและตอบสนองต่อการใช้น้ำของชุมชน

คำถามวิจัย   จากสภาพปัญหาในเรื่องของการจัดการที่ในลำคลองตำบลแพรกหนามแดง ที่ก่อให้เกิดปัญหาความขัดแย้งระหว่างชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่น้ำจืดและ
พื้นที่น้ำเค็มมาโดยตลอดนั้นควรจะมีทางออกในการแก้ไขปัญหาที่มีความเหมาะสมตอบสนองต่อสภาพการใช้น้ำที่เกิดขึ้นจริง และให้ชุมชนได้มีข้อมูลที่ถูกต้อง
เกี่ยวกับสภาพการใช้น้ำ คุณภาพน้ำ ภูมิปัญญาในการจัดการน้ำ และสภาพความคาดหวังของชุมชนในการจัดการน้ำ มาใช้ในการวางแผนการจัดการน้ำที่เหมาะสม
ต่อชุมชน ดังนั้นเพื่อชุมชนสามารถแสวงหาแนวทางที่จะแก้ไขความขัดแย้งที่เกิดขึ้น จึงได้ตั้งคำถามหรือโจทย์วิจัยดังนี้
“ รูปแบบการจัดการที่เหมาะสมและเป็นประโยชน์ต่อชุมชนควรจะเป็นอย่างไร ”

วัตถุประสงค์

•  เพื่อศึกษาภูมิหลังและวิถีชีวิตชุมชนในการจัดการน้ำชุมชนแพรกหนามแดง
•  เพื่อหารูปแบบที่เหมาะสมในการจัดการระบบน้ำตำบลแพรกหนามแดง
•  เพื่อหาแนวทางในการจัดการน้ำที่เอื้อประโยชน์กับชุมชนแพรกหนามแดง

ผลที่คาดว่าจะได้รับ


•  ได้ความเป็นมาและภูมิปัญญาในการจัดการของชุมชนแพรกหนามแดง
•  ได้แนวทางในการจัดการระบบน้ำที่เอื้อประโยชน์ต่อชุมชนแพรกหนามแดง
•  ได้รูปแบบที่เหมาะสมในการจัดการน้ำในลำคลองตำบลแพรกหนามแดง
•  ได้องค์ความรู้เกี่ยวกับการจัดการน้ำของชุมชน
•  ได้แบบอย่างในการจัดการน้ำให้กับท้องถิ่นอื่น ๆ ต่อไป
นักวิจัย

•  นายปัญญา โตกทอง
: หัวหน้าทีมวิจัย องค์การบริหารส่วนตำบลแพรกหนามแดง ที่อยู่ 43 ม .5 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม โทร 01-942-9331
•  นายอรรถวุฒิ กุลทอง
: กรรมการบริหารส่วนตำบลแพรกหนามแดง ที่อยู่ 108 ม .4 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม 01-878-5569
•  นายสมบูรณ์ แดงอรุณ
: กรรมการบริหารส่วนตำบลแพรกหนามแดง ที่อยู่ ม .3 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม 01-981-4830
•  นายปรีชา บุญสมหวัง
: กรรมการบริหารส่วนตำบลแพรกหนามแดง ที่อยู่ ม .5 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม โทร 01-584-9748
•  นาย พิพัฒน์ อมศิริ
ที่อยู่ 3 ม .6 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม โทร 01-450-2136
•  นายนาคอำนวย คำหมู่
ที่อยู่ วิทยาลัยการอาชีพอัมพวา อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม
•  นางนพรัตน์ บุญสมหวัง
ที่อยู่ ม .5 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม โทร 01-584-9748
•  นายสุนทร บุญชัย
ที่อยู่ 16 ม .5 ต . แพรกหนามแดง อ . อัมพวา จ . สมุทรสงคราม โทร 01-942-3841

ผู้ร่วมวิจัย

ผู้แทนชาวบ้านที่สนใจเช้าร่วมงานวิจัยหมูบ้านละ 5 คน

องค์กรร่วม

•  วิทยาลัยการอาชีพอัมพวา
•  องค์การบริหารส่วนตำบลแพรกหนามแดง
•  ประชาคมคนรักแม่กลอง ที่ปรึกษา
•  คุณอุษา เทียนทอง : ประชาคมคนรักแม่กลอง
•  คุณเอนก สุขภูมิ : ประชาคมคนรักแม่กลอง
•  คุณสุรจิต ชิรเวทย์
•  คุณอาวุธ สุวรรณปรีชา
•  ผู้อำนวยการวิทยาลัยการอาชีพอัมพวา