“ อะไรไม่รู้ รู้แต่ว่าทำวิจัยแล้วได้แต่งงาน ” พี่หน่องเจ้าบ่าวหมาด ๆ หนึ่งในทีมวิจัยที่พูดน้อยที่สุด เอ่ยกับเรากลางวง หลังจากทีมประสานงานป้อนคำถาม
ว่าได้อะไรบ้างจากงานวิจัยที่ผ่านมา เล่นเอาฮากันทั้งวงครับ ฟังดูนึกว่าเป็นมุขตลก ขำ ขำ ธรรมดา แต่อย่างน้อยพี่หน่องก็ได้สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของ
ชาวไร่ที่อยู่ขอบชายป่าอุทยานแห่งชาติกุยบุรีให้เราได้เห็นไม่น้อย ภาพความเคร่งเครียดกับปัญหาที่ช้างลงมากินพืชไร่  การหารือเพื่อปกป้องความเสียหาย
จากการทำมาหากิน เวลาทั้งหมดที่ต้องทุ่มเทให้กับการดูแลและเฝ้าระวังไม่ให้ช้างลงมากินสับปะรด  ไม่มีแม้เวลาส่วนตัว  แต่วันนี้ภาพเหล่านั้นกลับค่อย ๆ
เลือนไป การพูดคุยเป็นประจำอย่างต่อเนื่อง สลับกับการเรียนรู้ด้วยความเข้าใจ แม้ปัญหาช้างจะหมดไม่ไป แต่อย่างน้อยการเปลี่ยนแปลงที่เริ่มปรากฎให้เรา
ได้เห็น การเรียนรู้ที่เราได้รับ กว่า ๒ ปี ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงทั้งตัวเอง ชุมชน และผู้ที่เกี่ยวข้อง อย่างชัดเจน สิ่งที่ได้จากการทำงานวิจัย ก็คือสิ่งที่ได้จาก
การเรียนรู้ วันนี้ผลจากการวางจอบมาจับปากกา ก็เริ่มก่อรูปก่อร่างให้เราเห็นได้ในชุมชนขอบไร่ชายป่าแห่งนี้

•  สิ่งที่ได้กับตัวเอง

•  เกิดความมั่นใจในการนำเสนอในเวที ด้วยข้อมูลที่เป็นความจริง

•  รู้จักควบคุม อารมณ์ รู้จักตัวเอง เป็นคนมีเหตุผล ( จากการร่วมกิจกรรมการอบรม )

•  รู้จักการหาทางออกของปัญหาโดยใช้ สติ ปัญญา ค้นหาสาเหตุของปัญหาก่อนโดยใช้ข้อมูลมาประกอบในการหาช่องทางออกของปัญหา

•  นำรูปแบบ กระบวนการ วิธีการทำงานของงานวิจัยมาใช้ในการประกอบอาชีพและการใช้ชีวิตประจําวัน

•  เปิดโอกาส แนะนำ ให้ผู้อื่นได้มีส่วนร่วม ยอมรับในความคิด ข้อเสนอ

•  ได้รู้จักผู้คนเพิ่มขึ้นและหลากหลายสาขา อาชีพ เพศ วัย อายุ การศึกษา บุคลิก อุปนิสัยที่แตกต่างกัน

•  ภูมิใจในตัวเองที่มีการพัฒนาที่ดีขึ้นในหลายๆด้าน เช่น อารมณ์ ความคิด

•  ได้ทำงานในสิ่งที่ไม่คิดว่าตัวเองจะได้ทำ เช่น วิทยากร ผู้ดำเนินงานประชุม ผู้นำทีม การจดบันทึก

•  รู้สึกรักท้องถิ่น รู้จักพอ รู้จักให้อภัยผู้ร่วมงานและคนรอบข้างไม่โยนความผิดให้คนอื่น

•  เพิ่มประสบการณ์ในการทำงาน เช่น การขับรถเข้าร่วมเวทีการประชุม

•  ได้รู้จักพื้นที่ๆไม่เคยไป เช่น สถานที่การจัดประชุมของศูนย์ประสานงานในแต่ละเดือน

•  ได้ร่วมแลกเปลี่ยนข้อเสนอ คำแนะนำในการประกอบอาชีพ การใช้ชีวิตประจำวัน การเป็นผู้นำ วิธีการ รูปแบบการแก้ปัญหาต่างๆจากคนในเวที

•  ได้รับรู้ในสิ่งที่ไม่เคยรู้ ปัญหา สาเหตุ จุดมุ่งหมาย ทางแก้ข้อผิดพลาด ข้อดี ข้อด้อย จากการทำงานวิจัยของแต่ละโครงการในเครือข่าย

•  มีการตั้งคำถามและพยายามหาคําตอบในสิ่งที่สงสัยก่อนตัดสินใจ

•  สิ่งที่ได้กับชุมชน

•  เกิดการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน การร่วมเวที การทำกิจกรรม การให้ข้อมูล

•  คนที่เข้าร่วมเวทีมีการพัฒนาไปในทางที่ดีขึ้น เรื่องการใช้คำพูด การควบคุมอารมณ์

•  เกิดความสัมพันธ์ของคนในพื้นที่ๆประสบปัญหาโดยการร่วมพูดคุยในเวที

•  รับรู้ร่วมกันเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ความเป็นมา การเปลี่ยนแปลงของพื้นที่

•  มีการช่วยเหลือ เอื้อเฟื้อ เผื่อแผ่ ซึ่งกันและกัน เช่น การเฝ้าระวัง , ป่วย

•  หลายคนนำรูปแบบ กระบวนการ การทำงานในแบบของงานวิจัยไปใช้ในชีวิตประจำวัน

•  หน่วยงาน , องค์กร

•  เกิดความเข้าใจในซึ่งกันและกันระหว่างเจ้าหน้าที่กับชาวบ้าน

•  เกิดการทํางานอย่างมีส่วนร่วมมากขึ้น จากการร่วมกิจกรรม , ร่วมเวทีพูดคุย

•  เกิดการสร้างความสัมพันธ์ด้วยวิธีการ กระบวนการทำงานในรูปแบบงานวิจัย

•  ได้แลกเปลี่ยนข้อมูล วิธีการทำงาน การแก้ปัญหาโดยการมีส่วนร่วม

•  ได้รับรู้ปัญหา อุปสรรคในการทำงานของซึ่งกันและกันและการหาทางออกของปัญหานั้นๆร่วมกัน

•  ชาวบ้านมีโอกาสได้แสดงความคิดเห็น นำเสนอข้อมูล ปัญหาและแนวทางเพื่อหาทางออกของปัญหานั้นๆร่วมกัน

แม้ว่าข้อเขียนนี้เนื้อความที่สำคัญจะไม่ได้ถูกปรับแต่งให้เกิดความสละสลวยทางภาษา และมิได้

นำมาร้อยเรียงให้เป็นเรื่องราวที่ชวนอ่านดั่งเช่นข้อเขียนทั่ว ๆไป    แต่สิ่งที่อยากสื่อถึงผู้อ่านและผู้ร่วมขบวนงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นได้รับรู้ก็คือ นี่คือผลแห่ง
การเรียนรู้แท้ ๆ ดิบ ๆ ตามประสาคนทำไร่ที่ชายป่า การจับปากาไม่ใช่เรื่องง่าย การทำไร่นี่สิเรื่องคุ้นเคย ดังนั้นการจับปากกามาร่างข้อเขียนที่เป็นเนื้อแท้
ของความรู้สึกอาจเป็นเรื่องที่ที่มีคุณค่า มากกว่าการเรียงร้อยภาษาที่งดงาม และที่สำคัญ ข้อเขียนชิ้นนี้ถูกส่งผ่านจาก “ อีแมว ” เอ๊ย “ อีเมลล์ ” (ก็เขาเรียก
อย่างนี้นี่นา)จากชายป่าประจวบคีรีขันธ์ไปยังชายสวนสมุทรสงคราม เป็นอีกหนึ่งการเปลี่ยนแปลงที่ไม่รุนแรงแต่ก็สะเทือนอารมณ์ยิ้มได้ไม่น้อยเลยเช่นกัน