รูปแบบการพัฒนาชุมชนในอดีตที่ผ่านมามุ่งเน้นที่จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงโดยนักพัฒนาจากภายนอกแต่การพัฒนาด้วยแนวทางในอดีตก็มีทั้งความสำเร็จ
และความล้มเหลวปะปนกันไปแต่สิ่งหนึ่งที่มักจะพบอยู่เสมอก็คือการรอรับการช่วยเหลือจากภายนอกของชุมชน ทำให้ชุมชนขาดการคิดวิเคราะห์ และการใช้
ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ทำให้ขาดความยั่งยืนของการพัฒนา งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ได้เขามาเป็นแนวทางเลือกหนึ่งในการพัฒนาชุมชน งานวิจัยเพื่อ
ท้องถิ่น ถือว่าเป็นเครื่องมือที่จะสามารถนำไปใช้เพื่อการพัฒนาสังคมทั้งในภาคเมืองและชนบท หากกล่าวถึงงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นก็คงต้องนึกถึง กระบวนการ
วิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม ที่มุ่งเนินให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับพื้นที่ จากประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้และดำเนินงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่มุ่งเน้นประเด็น
การทำงานในประเด็น การจัดการทรัพยากร การจัดการศึกษา วัฒนธรรมฯลฯ โดยเฉพาะการดำเนินงานวิจัยของชุมชนที่สามารถเชื่อมโยงในหลายมิติเกิดการ
ผสมผสานองค์ความรู้ของท้องถิ่นตลอดรวมไปถึงการยกระดับองค์ความรู้เพื่อใช้ประโยชน์ในการจัดการท้องถิ่นที่เกิดขึ้นได้อย่างเป็นรูปธรรม เช่น การคิดค้น
รูปแบบประตูน้ำของชุมชนแพรกหนามแดง โดยอาศัยภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้จากกระบวนการสืบค้นข้อมูล การจัดการน้ำในอดีต การฟื้นฟูความสัมพันธ์ของ
ชุมชนที่จะต้องเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาในโรงเรียน การใช้ประโยชน์จากวัสดุเหลือทิ้งของชุมชน ( ขี้แดดนาเกลือ ) ตัวอย่างเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่อง
ยืนยันได้ว่างานวิจัยเพื่อท้องถิ่นก่อให้เกิดการพัฒนาองค์ความรู้เพื่อการพัฒนาที่ถูกคิดค้นโดยชุมชนเองหากมองในแง่ของกลไกในการทำงานของกระบวนการ
วิจัยเพื่อท้องถิ่น สามารถส่งผลทั้งในระดับบุคคล ระดับชุมชน ระดับหน่วยงาน ดังจะเห็นได้จากพัฒนาการของทีมวิจัยที่สามารถคิดวิเคราะห์ และนำเสนอ
ข้อมูลที่ได้จากการทำงานของตนเองเผยแพร่สู่ชุมชน สังคมและสู่หน่วยงานองค์กรที่เกี่ยวข้องกับเรื่องเหล่านั้นอันนำไปสู่การแก้ปัญหาอย่างเป็นองค์รวม
นอกจากนี้การทำงานกับนักวิจัยเพื่อท้องถิ่นทั้งที่เป็นนักวิจัยที่มีประสบการณ์การทำงานและนักวิจัยรุ่นใหม่ ๆ ที่เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายนักวิจัยในท้องถิ่นโดย
อาศัยเวทีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ยกระดับการทำงานเพี่อเผยแพร่ความรู้และกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นให้ขยายผลไปยังชุมชนท้องถิ่นอื่นๆ โดยเน้นการจัดการ
ท้องถิ่นที่ต้องอาศัยกระบวนการมีส่วนร่วมในทุกระดับตั่งแต่ระดับบุคคล ระดับชุมชนและระดับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตามกระบวนการวิจัยเพื่อ
ท้องถิ่นจะไม่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงหากภาคประชาชน ไม่มีการนำเอาข้อมูลที่ผ่านการเก็บรวบรวม วิเคราะห์และสังเคราะห์ไปใช้เพื่อส่งเสริมให้ชุมชน
ตัดสินใจและแก้ไขปัญหาบนฐานข้อมูลของชุมชนเอง
เราอาจสรุปได้ว่ากระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่น สามารถยกระดับองค์ความรู้ สร้างคน สร้างกลไกก่อให้เกิดการขยายผลสร้างการเปลี่ยนแปลงทั้งในระดับปัจเจก
บุคคล ชุมชน องค์กร ที่นำสู่การพัฒนาที่ต่อเนื่องและสอดคล้องกับความต้องการของชุมชนท้องถิ่นอย่างแท้จริงโดยอาศัยพลังทางปัญญาที่มีอยู่ในท้องถิ่น
ผลกระทบทางด้านลบจากกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่น จะเห็นได้จากแนวคิดและกระบวนการทำงานต้องอาศัยความมุ่งมั่น ทุ่มเทแรงกายแรงใจในการดำเนิน
งาน อาศัยความต่อเนื่องเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้การทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นงานที่ยากและต้องสร้างความเข้าใจในทุก ๆ ระดับ ดังนั้นอาจเกิด
ความไม่เข้าใจในกระบวนการทำงานขึ้นได้ เช่น การที่มีความรู้ในบางเรื่องก็ไม่สามารถนำความรู้ที่มีอยู่มาใช้ในการตัดสินใจ เรื่องเดียวกันในพื้นที่อื่นๆ เพราะ
อาจจะไม่ใช่สิ่งที่ถูกต้องในอีกที่หนึ่งก็เป็นได้ ทำให้เกิดความเข้าใจผิดระหว่างผู้ประสานงานและชุมชนได้
คุณค่าของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นกระบวนการสร้างปัญญา สร้างกระบวนการคิดและวิเคราะห์ให้กับชุมชนที่อาศัยกระบวนการมีส่วนรวมของชุมชนท้องถิ่น โดยอาศัย
การเรียนรู้จากเรื่องใกล้ ๆ ตัวสามารถจับต้องได้จริงและเน้นพื้นที่เป็นสำคัญ เมื่อชุมชนมีการจัดการความรู้ที่ผ่านการคิด วิเคราะห์จากข้อมูลของชุมชนเองก็
จะสามารถตัดสินใจแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ได้ด้วยตัวเอง
ข้อเสนอแนะต่อทิศทางข้างหน้าของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น
ในสถานการณ์ปัจจุบัน งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นได้ถูกเผยแพร่ไปสู่สาธารณะมากขึ้นแต่ข้อจำกัดของกระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นก็คือ การสร้างความเข้าใจใน
แนวคิดที่หลายคนไม่เข้าใจกระบวนการที่แท้จริง ศึกษาเพียงผิวเผิน มิได้ลงมือดำเนินงานอย่างต่อเนื่องรวมถึงการขาดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การถอดบท
เรียน ส่งผลให้ผู้ที่ให้ความสนใจไม่สามารถเข้าถึงแนวคิดและกระบวนการดำเนินงานได้ ด้วยเหตุผลดังกล่าวจึงเป็นอุปสรรคสำคัญที่ควรจะได้ดำเนินการ
แก้ไขและต้องมุ่งเน้นการสร้างคน สร้างเครือข่ายงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่มีความเข้าใจและชัดเจนในกระบวนการทำงานอันจะทำให้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็น
เครื่องมือที่พลังแห่งการพัฒนาที่ส่งผลต่อการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน
